Kiểm tra hoạt động van chặn lửa

Định nghĩa kiểm tra hoạt động van chặn lửa

Kiểm tra hoạt động van chặn lửa là một quy trình kỹ thuật quan trọng trong lĩnh vực kiểm định chất lượng công trình xây dựng, đặc biệt đối với các hệ thống phòng cháy chữa cháy (PCCC) trong các công trình dân dụng và công nghiệp. Đây là hoạt động đánh giá, xác minh khả năng vận hành đúng chức năng của van chặn lửa khi có sự cố xảy ra.

Van chặn lửa (fire damper) là thiết bị được lắp đặt trên các đường ống thông gió, điều hòa không khí hoặc hệ thống hút khói nhằm ngăn chặn sự lan truyền của lửa và khói qua các khe hở giữa các khu vực ngăn cháy trong tòa nhà. Khi nhiệt độ môi trường đạt đến ngưỡng nhất định (thường là 70°C hoặc 280°C tùy loại), van sẽ tự động đóng lại để ngăn chặn sự phát triển của đám cháy.

Chúng tôi – Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam – nhận thấy rằng việc kiểm tra hoạt động van chặn lửa không chỉ đơn thuần là kiểm tra chức năng mở/đóng mà còn bao gồm đánh giá toàn diện về tình trạng kỹ thuật, hiệu suất làm việc, mức độ ăn mòn, hư hỏng, cũng như khả năng phản ứng nhanh nhạy trong các tình huống khẩn cấp.

Quy trình kiểm tra này giúp đảm bảo rằng hệ thống PCCC nói chung và van chặn lửa nói riêng luôn sẵn sàng hoạt động hiệu quả khi có sự cố, góp phần bảo vệ tính mạng con người và tài sản trong công trình.

Cơ sở pháp lý thực hiện kiểm tra van chặn lửa

Việc kiểm tra hoạt động van chặn lửa được quy định rõ ràng trong hệ thống văn bản pháp luật hiện hành của Việt Nam liên quan đến an toàn phòng cháy chữa cháy và kiểm định chất lượng công trình xây dựng. Các quy định này tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các tổ chức kiểm định thực hiện các hoạt động đánh giá, kiểm tra hệ thống PCCC.

Nghị định số 136/2020/NĐ-CP ngày 24 tháng 11 năm 2020 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy và chữa cháy là văn bản pháp lý quan trọng, trong đó yêu cầu các cơ sở thuộc danh mục phải kiểm tra, bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống PCCC theo định kỳ. Đặc biệt, các công trình có nguy hiểm về cháy, nổ cao như trung tâm thương mại, bệnh viện, trường học, chung cư... bắt buộc phải thực hiện kiểm định PCCC định kỳ.

Thông tư số 48/2018/TT-BCA ngày 29 tháng 10 năm 2018 của Bộ Công an hướng dẫn một số điều của Nghị định số 79/2014/NĐ-CP quy định về thẩm quyền và trách nhiệm quản lý công tác phòng cháy và chữa cháy, trong đó nêu rõ các nội dung cụ thể cần kiểm tra đối với hệ thống PCCC, bao gồm cả van chặn lửa.

Bên cạnh đó, Thông tư số 03/2016/TT-BXD ngày 10 tháng 3 năm 2016 của Bộ Xây dựng quy định chi tiết một số nội dung về quản lý chất lượng công trình xây dựng, trong đó yêu cầu các công trình xây dựng phải được kiểm định chất lượng theo định kỳ, đảm bảo tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam.

QCVN 06:2020/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình do Bộ Xây dựng ban hành cũng là căn cứ pháp lý quan trọng trong việc kiểm tra hệ thống van chặn lửa. Quy chuẩn này yêu cầu các hệ thống ngăn cháy, ngăn khói phải được kiểm tra, bảo trì thường xuyên để đảm bảo hoạt động hiệu quả khi xảy ra cháy.

Tại Điều 12 của Thông tư số 06/2021/TT-BXD hướng dẫn về kiểm định chất lượng công trình xây dựng, Bộ Xây dựng quy định rõ các nội dung cần kiểm tra đối với hệ thống PCCC trong quá trình kiểm định, trong đó có yêu cầu kiểm tra hoạt động của van chặn lửa.

Với cơ sở pháp lý đầy đủ và chặt chẽ như vậy, các tổ chức kiểm định như Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam có trách nhiệm thực hiện kiểm tra van chặn lửa theo đúng quy trình, tiêu chuẩn và thời hạn quy định để đảm bảo hiệu quả phòng cháy chữa cháy cho công trình.

Phương pháp kiểm tra hoạt động van chặn lửa

Phương pháp kiểm tra hoạt động van chặn lửa được thực hiện dựa trên các bước kiểm tra kỹ thuật chuyên sâu, kết hợp giữa kiểm tra trực quan, đo đạc, thử nghiệm chức năng và đánh giá tổng thể tình trạng kỹ thuật của thiết bị. Dưới đây là các phương pháp chính được chúng tôi áp dụng trong quá trình kiểm tra:

Kiểm tra trực quan bề ngoài

• Quan sát tình trạng vỏ ngoài của van chặn lửa: không bị biến dạng, rò rỉ, ăn mòn nặng.
• Kiểm tra vị trí lắp đặt có đúng thiết kế hay không, có bị che khuất hoặc cản trở hoạt động không.
• Xác định mác, nhãn hiệu, thông số kỹ thuật ghi trên thiết bị có rõ ràng và đúng quy cách.

Kiểm tra cơ cấu truyền động

• Kiểm tra cánh van có chuyển động linh hoạt, không bị kẹt hoặc ma sát mạnh.
• Đảm bảo cơ cấu lò xo, cảm biến nhiệt hoạt động ổn định, không bị gỉ sét hoặc hư hỏng.
• Kiểm tra điểm tiếp xúc giữa cánh van và khung van khi đóng hoàn toàn.

Kiểm tra chức năng đóng/mở tự động

• Sử dụng máy phát nhiệt hoặc thiết bị mô phỏng nhiệt độ để kích hoạt van ở ngưỡng nhiệt độ quy định (70°C hoặc 280°C).
• Theo dõi thời gian phản hồi của van, thời gian đóng hoàn toàn và độ kín khít khi van đóng.
• Ghi nhận các lỗi nếu có như không đóng, đóng chậm, đóng không kín.

Kiểm tra chức năng đóng/mở thủ công

• Kích hoạt van bằng tay thông qua núm điều khiển hoặc dây kéo khẩn cấp.
• Kiểm tra khả năng đóng mở linh hoạt, không bị cản trở bởi bụi bẩn hoặc vật cản.
• Đảm bảo hệ thống báo hiệu hoạt động khi van đóng/mở thủ công.

Kiểm tra hệ thống báo hiệu và điều khiển

• Kiểm tra tín hiệu báo trạng thái van gửi về tủ điều khiển trung tâm.
• Xác minh tín hiệu điều khiển từ trung tâm có tác động đúng lên van hay không.
• Kiểm tra nguồn điện, dây dẫn, đầu nối có bị đứt, hở, rò rỉ.

Kiểm tra độ kín khít

• Dùng thiết bị đo lưu lượng khí hoặc áp suất để kiểm tra khả năng ngăn khói/lửa khi van đóng.
• So sánh với thông số kỹ thuật của nhà sản xuất để đánh giá hiệu quả ngăn cháy.

Kiểm tra vệ sinh và bảo trì

• Làm sạch bụi bẩn, vật lạ bám trên thân van và cánh van.
• Bôi trơn các bộ phận chuyển động nếu cần thiết.
• Ghi nhận các hạng mục cần bảo trì, thay thế trong thời gian tới.

Tiêu chuẩn áp dụng trong kiểm tra van chặn lửa

Việc kiểm tra hoạt động van chặn lửa phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia và quy chuẩn Việt Nam hiện hành. Những tiêu chuẩn này quy định rõ ràng về cấu tạo, tính năng kỹ thuật, phương pháp thử nghiệm và yêu cầu đánh giá đối với van chặn lửa. Dưới đây là các tiêu chuẩn chính được áp dụng:

TCVN 5738:2001 – Hệ thống phòng cháy chữa cháy – Van chặn lửa dùng trong thông gió và điều hòa không khí

Đây là tiêu chuẩn quốc gia quan trọng nhất quy định về van chặn lửa trong hệ thống thông gió, điều hòa không khí. Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật sau:

• Phân loại van chặn lửa theo chức năng: van thường mở, van thường đóng, van điều chỉnh lưu lượng.
• Quy định các ngưỡng nhiệt độ kích hoạt: 70°C, 165°C, 280°C…
• Yêu cầu về cấu tạo, vật liệu chế tạo, kích thước lắp đặt.
• Phương pháp thử nghiệm chức năng đóng/mở, độ kín khít, khả năng chịu lửa.

QCVN 06:2020/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình

Quy chuẩn này quy định các yêu cầu bắt buộc về an toàn cháy trong thiết kế, thi công và vận hành các công trình xây dựng, trong đó có quy định cụ thể về:

• Vị trí lắp đặt van chặn lửa trên các đường ống thông gió, điều hòa.
• Hiệu suất ngăn cháy tối thiểu khi van đóng hoàn toàn.
• Thời gian phản hồi khi có tín hiệu kích hoạt.
• Yêu cầu bảo trì, kiểm tra định kỳ hệ thống van chặn lửa.

TCVN 2622:1995 – Phòng cháy chữa cháy – Thiết kế – Phần xây dựng

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu về thiết kế hệ thống PCCC trong xây dựng, trong đó yêu cầu:

• Hệ thống ngăn cháy phải được bố trí hợp lý để ngăn chặn sự lan truyền của lửa và khói.
• Van chặn lửa phải được lựa chọn phù hợp với chức năng từng khu vực.
• Phải có phương án kiểm tra, bảo trì định kỳ cho các thiết bị PCCC.

TCVN 6160:1996 – Hệ thống báo cháy tự động – Yêu cầu kỹ thuật

Mặc dù không quy định trực tiếp về van chặn lửa nhưng tiêu chuẩn này ảnh hưởng đến hoạt động của van thông qua hệ thống điều khiển tự động:

• Van chặn lửa phải tích hợp được với hệ thống báo cháy trung tâm.
• Phải có tín hiệu báo trạng thái van gửi về tủ điều khiển.
• Đảm bảo độ tin cậy và độ trễ tín hiệu chấp nhận được.

ASTM E2818 – Standard Practice for Fire Resistance Testing of HVAC Dampers

Đây là tiêu chuẩn quốc tế thường được tham khảo trong việc thử nghiệm van chặn lửa:

• Quy định phương pháp thử nghiệm khả năng chịu lửa trong điều kiện mô phỏng thực tế.
• Đánh giá độ bền nhiệt, độ bền cơ học khi chịu tác động của lửa.
• Xác định thời gian duy trì chức năng ngăn cháy của van.

EN 15650 – Fire dampers – Test methods

Tiêu chuẩn châu Âu này quy định phương pháp thử nghiệm van chặn lửa, thường được sử dụng tham chiếu:

• Thử nghiệm độ kín khít khi van đóng.
• Kiểm tra độ bền cơ học của cánh van và cơ cấu truyền động.
• Đánh giá khả năng hoạt động sau nhiều chu kỳ đóng/mở.

Quy trình kiểm tra thực tế van chặn lửa

Quy trình kiểm tra hoạt động van chặn lửa được thực hiện theo trình tự khoa học, logic và tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật đã nêu. Dưới đây là quy trình chi tiết mà Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam áp dụng trong các dự án kiểm định của mình:

Bước 1: Tiếp nhận thông tin và lập kế hoạch kiểm tra

Trước khi tiến hành kiểm tra, chúng tôi thực hiện các công việc sau:

• Tiếp nhận hồ sơ thiết kế, bản vẽ PCCC, thuyết minh hệ thống từ chủ đầu tư.
• Rà soát danh sách các van chặn lửa cần kiểm tra, phân loại theo vị trí lắp đặt và chức năng.
• Lập kế hoạch kiểm tra chi tiết, phân bổ nhân lực và thiết bị phù hợp.
• Liên hệ với đơn vị quản lý công trình để phối hợp thực hiện kiểm tra.

Bước 2: Chuẩn bị thiết bị và dụng cụ kiểm tra

Đảm bảo đầy đủ các thiết bị cần thiết:

• Máy phát nhiệt mô phỏng (heat gun) để kích hoạt van ở ngưỡng nhiệt độ quy định.
• Thiết bị đo áp suất, lưu lượng khí để kiểm tra độ kín khít.
• Bộ dụng cụ cơ khí để tháo lắp, vệ sinh van nếu cần.
• Máy đo đa năng để kiểm tra tín hiệu điện, mạch điều khiển.
• Phiếu kiểm tra mẫu, thiết bị ghi hình, chụp ảnh phục vụ lập biên bản.

Bước 3: Kiểm tra hồ sơ hiện trạng và bản vẽ

• Đối chiếu bản vẽ thiết kế với thực tế lắp đặt van chặn lửa.
• Kiểm tra nhật ký bảo trì, sửa chữa trước đó (nếu có).
• Xác định các vị trí khó tiếp cận để lên phương án kiểm tra phù hợp.

Bước 4: Kiểm tra từng van theo danh sách

Mỗi van được kiểm tra theo trình tự:

1. Kiểm tra trực quan bên ngoài, ghi nhận tình trạng kỹ thuật.
2. Kiểm tra chức năng đóng/mở thủ công.
3. Kích hoạt van ở ngưỡng nhiệt độ quy định, ghi nhận thời gian phản hồi.
4. Kiểm tra độ kín khít khi van đóng hoàn toàn.
5. Kiểm tra tín hiệu báo trạng thái về tủ điều khiển.
6. Ghi nhận các lỗi, sai lệch so với thiết kế hoặc tiêu chuẩn.

Bước 5: Thử nghiệm tổng thể hệ thống

• Kích hoạt đồng loạt một nhóm van để kiểm tra khả năng phối hợp.
• Kiểm tra tín hiệu hiển thị trên tủ điều khiển trung tâm.
• Đánh giá tốc độ phản hồi và độ tin cậy của toàn hệ thống.

Bước 6: Vệ sinh, bảo trì sơ bộ

• Làm sạch bụi bẩn, vật cản xung quanh van.
• Bôi trơn các bộ phận chuyển động nếu cần.
• Siết chặt các vít, bulong lỏng lẻo.

Bước 7: Lập biên bản kiểm tra

• Ghi nhận đầy đủ thông số kỹ thuật, kết quả kiểm tra từng van.
• Đề xuất các hạng mục cần khắc phục, bảo trì, thay thế.
• Lập biên bản kiểm tra có chữ ký xác nhận của các bên liên quan.

Bước 8: Báo cáo kết quả và tư vấn khắc phục

• Soạn thảo báo cáo kỹ thuật chi tiết gửi chủ đầu tư.
• Tư vấn giải pháp khắc phục các lỗi phát hiện được.
• Đề xuất lịch bảo trì định kỳ tiếp theo.

Lưu ý chuyên môn trong kiểm tra van chặn lửa

Việc kiểm tra hoạt động van chặn lửa đòi hỏi đội ngũ kỹ thuật viên phải có kiến thức chuyên sâu, kỹ năng thực hành thành thạo và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định kỹ thuật. Dưới đây là những lưu ý quan trọng mà chúng tôi – Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam – luôn chú trọng trong quá trình thực hiện kiểm tra:

1. An toàn lao động và phòng chống tai nạn

• Luôn mặc đồ bảo hộ lao động đầy đủ khi vào khu vực kiểm tra.
• Không sử dụng thiết bị phát nhiệt gần vật dễ cháy.
• Đảm bảo có thiết bị PCCC cầm tay sẵn sàng trong quá trình kiểm tra.
• Phải có người giám sát an toàn trong suốt quá trình kiểm tra.

2. Đảm bảo độ chính xác trong đánh giá

• Phải kiểm tra kỹ thông số kỹ thuật ghi trên nhãn van so với thiết kế.
• Không bỏ qua bất kỳ lỗi nhỏ nào có thể ảnh hưởng đến hoạt động lâu dài.
• Sử dụng thiết bị đo đúng chuẩn để đảm bảo kết quả chính xác.
• Phải kiểm tra ít nhất 2 lần đối với các van nghi ngờ lỗi.

3. Phối hợp với đơn vị vận hành

• Luôn phối hợp chặt chẽ với bộ phận kỹ thuật vận hành công trình.
• Thông báo trước lịch kiểm tra để họ chuẩn bị mặt bằng, điện nước.
• Giải thích rõ ràng các bước kiểm tra để tránh hiểu nhầm.

4. Ghi chép và báo cáo đúng quy trình

• Mọi kết quả kiểm tra phải được ghi chép đầy đủ, rõ ràng.
• Ảnh chụp hiện trường phải rõ nét, có ghi chú thời gian, vị trí.
• Báo cáo phải có chữ ký xác nhận của các bên liên quan.

5. Hiểu biết về đặc thù từng loại công trình

• Công trình y tế: yêu cầu van có khả năng đóng nhanh, độ kín cao.
• Trung tâm thương mại: mật độ van lớn, cần kiểm tra đồng bộ.
• Nhà máy hóa chất: van phải chịu được môi trường ăn mòn cao.

6. Bảo trì định kỳ và cảnh báo sớm

• Đề xuất lịch bảo trì phù hợp với tần suất sử dụng của từng van.
• Cảnh báo sớm các dấu hiệu hư hỏng tiềm ẩn để xử lý kịp thời.
• Lập hồ sơ theo dõi định kỳ để đánh giá xu hướng hoạt động.

7. Tuân thủ quy định pháp lý và đạo đức nghề nghiệp

• Không bỏ sót bất kỳ quy định pháp lý nào trong quá trình kiểm tra.
• Khách quan trong đánh giá, không thiên vị vì bất kỳ lý do nào.
• Bảo mật thông tin công trình cho khách hàng.

Với những lưu ý chuyên môn trên, Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam cam kết mang đến dịch vụ kiểm tra van chặn lửa chuyên nghiệp, đáng tin cậy và tuân thủ mọi quy định pháp lý hiện hành, góp phần nâng cao an toàn PCCC cho các công trình xây dựng trên địa bàn.