Quy trình nghiệm thu từng phần

Định nghĩa và vai trò của “Quy trình nghiệm thu từng phần” trong kiểm định xây dựng

“Quy trình nghiệm thu từng phần” là một thuật ngữ chuyên môn quan trọng trong lĩnh vực kiểm định chất lượng công trình xây dựng. Đây là hoạt động bắt buộc nhằm đánh giá, xác nhận mức độ đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, an toàn và chất lượng của từng hạng mục, bộ phận hoặc giai đoạn thi công cụ thể trong tổng thể công trình trước khi chuyển sang bước tiếp theo hoặc đưa vào sử dụng.

Khác với nghiệm thu cuối cùng – nơi toàn bộ công trình được rà soát tổng thể trước khi bàn giao – nghiệm thu từng phần diễn ra liên tục trong suốt quá trình thi công. Mục tiêu chính của quy trình này là đảm bảo rằng mỗi phân đoạn công việc đều tuân thủ đúng thiết kế, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn xây dựng và các yêu cầu pháp lý hiện hành. Việc thực hiện nghiệm thu từng phần không chỉ giúp phát hiện sớm sai sót, khuyết tật mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều chỉnh, khắc phục kịp thời, tránh để lại hệ lụy nghiêm trọng về sau.

Theo kinh nghiệm thực tiễn của chúng tôi tại Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam, nhiều sự cố công trình nghiêm trọng có thể được ngăn chặn nếu chủ đầu tư và đơn vị thi công tuân thủ nghiêm ngặt quy trình nghiệm thu từng phần. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các hạng mục ẩn – những phần công trình sau khi hoàn thiện sẽ bị che khuất bởi lớp hoàn thiện (như kết cấu bê tông cốt thép, hệ thống điện âm tường, đường ống cấp thoát nước ngầm...). Một khi đã bị che lấp, việc kiểm tra, sửa chữa sẽ trở nên cực kỳ tốn kém và phức tạp.

Về bản chất, nghiệm thu từng phần là một cơ chế kiểm soát chất lượng nội bộ và độc lập, kết hợp giữa giám sát thi công của chủ đầu tư, tư vấn giám sát và đơn vị kiểm định thứ ba (nếu có). Quy trình này không chỉ mang tính hình thức mà phải được thực hiện bài bản, có hồ sơ minh chứng rõ ràng, đảm bảo tính truy xuất và trách nhiệm pháp lý.

Cơ sở pháp lý điều chỉnh quy trình nghiệm thu từng phần

Tại Việt Nam, quy trình nghiệm thu từng phần được điều chỉnh bởi một hệ thống văn bản pháp luật đồng bộ, từ Luật đến các Thông tư hướng dẫn chi tiết. Dưới đây là những văn bản pháp lý cốt lõi mà mọi bên liên quan trong ngành xây dựng cần nắm vững:

• Luật Xây dựng năm 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2020): Điều 122 quy định rõ về nghiệm thu công trình xây dựng, trong đó nhấn mạnh việc nghiệm thu từng phần, từng hạng mục là điều kiện bắt buộc trước khi nghiệm thu tổng thể.
• Nghị định số 06/2021/NĐ-CP ngày 26/01/2021 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng: Khoản 3 Điều 57 nêu rõ trách nhiệm của các bên trong việc tổ chức nghiệm thu công việc xây dựng, bao gồm cả nghiệm thu từng phần.
• Thông tư số 26/2016/TT-BXD ngày 26/10/2016 của Bộ Xây dựng hướng dẫn về quản lý chất lượng và bảo trì công trình xây dựng: Phụ lục 03 của Thông tư này cung cấp mẫu biên bản nghiệm thu từng phần, làm căn cứ pháp lý cho việc lập hồ sơ.
• Thông tư số 03/2022/TT-BXD ngày 28/06/2022 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 26/2016/TT-BXD: Cập nhật các yêu cầu mới về nghiệm thu công trình sử dụng vốn nhà nước và công trình dân dụng.

Các văn bản trên đều khẳng định rằng nghiệm thu từng phần không phải là lựa chọn mà là nghĩa vụ pháp lý. Chủ đầu tư, nhà thầu và tư vấn giám sát đều có trách nhiệm phối hợp tổ chức nghiệm thu đúng thời điểm, đúng trình tự và lưu trữ hồ sơ đầy đủ. Nếu xảy ra sự cố do bỏ qua hoặc thực hiện qua loa quy trình này, các bên liên quan có thể bị xử lý kỷ luật, hành chính hoặc thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ hậu quả.

Bên cạnh đó, đối với các dự án sử dụng vốn ODA, FDI hoặc có yếu tố nước ngoài, quy trình nghiệm thu từng phần còn phải tuân thủ thêm các điều khoản trong hợp đồng EPC, FIDIC hoặc tiêu chuẩn quốc tế như ISO 9001 (về hệ thống quản lý chất lượng) và ASTM (tiêu chuẩn vật liệu Mỹ).

Tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng trong nghiệm thu từng phần

Việc nghiệm thu từng phần không thể tiến hành một cách cảm tính hay chủ quan. Toàn bộ quá trình phải dựa trên hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (TCVN, QCVN) và các tài liệu thiết kế được phê duyệt. Dưới đây là một số nhóm tiêu chuẩn phổ biến nhất được áp dụng theo từng loại hạng mục:

1. Tiêu chuẩn cho hạng mục kết cấu

• TCVN 4453:2012 – Kết cấu bê tông và bê tông cốt thép toàn khối – Quy phạm thi công và nghiệm thu
• TCVN 5574:2018 – Kết cấu bê tông và bê tông cốt thép – Tiêu chuẩn thiết kế
• TCVN 2737:1995 – Tải trọng và tác động – Tiêu chuẩn thiết kế
• QCVN 03:2012/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về kết cấu chịu lực nhà và công trình

2. Tiêu chuẩn cho hạng mục hoàn thiện

• TCVN 9377-1:2012 – Công tác hoàn thiện trong xây dựng – Thi công và nghiệm thu phần gạch ốp lát
• TCVN 9377-2:2012 – Công tác hoàn thiện – Thi công và nghiệm thu phần sơn
• TCVN 9365:2012 – Lắp đặt thiết bị vệ sinh – Yêu cầu kỹ thuật và nghiệm thu

3. Tiêu chuẩn cho hệ thống kỹ thuật

• TCVN 6005:2012 – Hệ thống cấp nước bên trong công trình – Yêu cầu kỹ thuật và nghiệm thu
• TCVN 6006:2012 – Hệ thống thoát nước bên trong công trình
• TCVN 7447-4-41:2015 – An toàn điện – Phần 4-41: Bảo vệ chống điện giật
• TCVN 8597:2011 – Hệ thống thông gió và điều hòa không khí – Yêu cầu chung

Mỗi tiêu chuẩn nêu trên đều quy định rõ các chỉ tiêu kỹ thuật, phương pháp kiểm tra, sai số cho phép và điều kiện đạt yêu cầu. Ví dụ, TCVN 4453:2012 yêu cầu nghiệm thu cốt thép phải kiểm tra chủng loại, đường kính, khoảng cách bố trí, chiều dày lớp bê tông bảo vệ… trước khi đổ bê tông. Nếu bất kỳ chỉ tiêu nào vượt quá dung sai cho phép, hạng mục đó sẽ không được nghiệm thu và phải sửa chữa.

Lưu ý rằng, trong trường hợp tiêu chuẩn kỹ thuật được viện dẫn trong hồ sơ mời thầu hoặc hợp đồng có giá trị cao hơn TCVN/QCVN (ví dụ: tiêu chuẩn BS của Anh, DIN của Đức), thì ưu tiên áp dụng tiêu chuẩn cao hơn. Tuy nhiên, vẫn phải đảm bảo không thấp hơn mức tối thiểu do QCVN quy định – vì đây là yêu cầu bắt buộc về an toàn và sức khỏe cộng đồng.

Phương pháp và quy trình thực hiện nghiệm thu từng phần

Quy trình nghiệm thu từng phần được thực hiện theo trình tự chặt chẽ, gồm 5 bước chính. Dưới đây là mô tả chi tiết từng bước dựa trên thực tiễn kiểm định của Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam:

Bước 1: Đề xuất nghiệm thu từ phía nhà thầu

Sau khi hoàn thành một hạng mục hoặc công việc xây dựng (ví dụ: xong cốt thép sàn tầng 3, lắp đặt xong hệ thống ống cấp nước ngầm...), nhà thầu gửi văn bản đề nghị nghiệm thu đến chủ đầu tư và tư vấn giám sát. Văn bản này phải kèm theo hồ sơ kỹ thuật như: nhật ký thi công, phiếu thử nghiệm vật liệu, bản vẽ shop drawing đã được duyệt, báo cáo tự kiểm tra nội bộ.

Bước 2: Kiểm tra hồ sơ và hiện trường

Chủ đầu tư và tư vấn giám sát tiến hành rà soát hồ sơ trước, sau đó tổ chức kiểm tra thực tế tại hiện trường. Nội dung kiểm tra bao gồm:

• Đối chiếu hiện trạng thi công với bản vẽ thiết kế và yêu cầu kỹ thuật;
• Xác minh chủng loại, nguồn gốc vật liệu đã sử dụng;
• Thực hiện đo đạc, thí nghiệm hiện trường (nếu cần): như đo độ võng dầm, kiểm tra độ kín của đường ống bằng áp suất thủy tĩnh, đo điện trở cách điện…

Bước 3: Lập biên bản nghiệm thu

Dựa trên kết quả kiểm tra, các bên lập biên bản nghiệm thu theo mẫu quy định tại Phụ lục 03 Thông tư 26/2016/TT-BXD. Biên bản phải ghi rõ:

• Tên hạng mục nghiệm thu;
• Thời gian, địa điểm nghiệm thu;
• Danh sách thành phần tham gia;
• Kết luận: Đạt / Không đạt;
• Ghi chú về các tồn tại (nếu có) và thời hạn khắc phục.

Bước 4: Xử lý tồn tại (nếu có)

Nếu hạng mục không đạt yêu cầu, nhà thầu phải lập phương án khắc phục và trình duyệt. Sau khi sửa chữa xong, phải tổ chức nghiệm thu lại. Chỉ khi đạt yêu cầu mới được phép thi công tiếp hoặc che lấp.

Bước 5: Lưu trữ hồ sơ

Toàn bộ hồ sơ nghiệm thu từng phần (văn bản đề nghị, biên bản, ảnh chụp hiện trạng, kết quả thí nghiệm…) phải được lưu trữ trong hồ sơ hoàn công. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng trong suốt vòng đời công trình, đặc biệt khi xảy ra tranh chấp hoặc sự cố.

Đáng chú ý, đối với các công trình có yêu cầu an toàn cao (nhà cao tầng, bệnh viện, trường học, công trình ngầm...), quy trình nghiệm thu từng phần thường được siết chặt hơn, có sự tham gia bắt buộc của đơn vị kiểm định độc lập được cấp phép theo Nghị định 06/2021/NĐ-CP.

Bảng so sánh: Nghiệm thu từng phần vs Nghiệm thu giai đoạn vs Nghiệm thu cuối cùng

Nhiều người trong ngành vẫn nhầm lẫn giữa các khái niệm nghiệm thu. Để làm rõ, chúng tôi tổng hợp bảng so sánh chi tiết như sau:

Như bảng trên cho thấy, nghiệm thu từng phần tuy “nhỏ” nhưng lại đóng vai trò nền móng. Nếu bỏ qua hoặc thực hiện hời hợt, toàn bộ hệ thống kiểm soát chất lượng sẽ mất hiệu lực. Chúng tôi thường ví von: “Nghiệm thu từng phần là ‘lá chắn’ đầu tiên và quan trọng nhất để bảo vệ sự an toàn của công trình và người sử dụng.”

Lưu ý chuyên môn và khuyến nghị thực tiễn

Dựa trên hàng trăm dự án đã kiểm định, đội ngũ kỹ sư của Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam xin chia sẻ một số lưu ý chuyên môn quan trọng giúp nâng cao hiệu quả của quy trình nghiệm thu từng phần:

1. Không nghiệm thu “trên giấy”: Nhiều trường hợp, biên bản nghiệm thu được ký trước khi thi công thực tế hoàn tất, hoặc chỉ kiểm tra qua loa. Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng và tiềm ẩn rủi ro lớn. Luôn phải kiểm tra hiện trạng thực tế, có ảnh chụp minh chứng trước – trong – sau nghiệm thu.
2. Chú trọng hạng mục ẩn: Các hạng mục như cốt thép, chống thấm, hệ thống điện – nước ngầm... cần được ưu tiên nghiệm thu kỹ lưỡng. Một khi đã bị che lấp, rất khó phát hiện lỗi. Chúng tôi khuyến nghị sử dụng camera nội soi, máy đo chiều dày lớp bê tông bảo vệ (covermeter) để tăng độ chính xác.
3. Đồng bộ hồ sơ thiết kế: Trước khi nghiệm thu, phải đảm bảo bản vẽ thi công (shop drawing) đã được chủ đầu tư và tư vấn thiết kế phê duyệt. Nghiệm thu theo bản vẽ chưa duyệt là vô hiệu.
4. Ghi nhận đầy đủ tồn tại: Ngay cả khi hạng mục “đạt yêu cầu”, nếu có sai lệch nhỏ (trong giới hạn cho phép), vẫn nên ghi rõ vào biên bản để làm cơ sở theo dõi lâu dài. Điều này rất hữu ích trong công tác bảo trì và đánh giá tuổi thọ công trình.
5. Đào tạo nhân sự: Kỹ sư hiện trường, cán bộ giám sát cần được đào tạo bài bản về tiêu chuẩn nghiệm thu. Nhiều lỗi nghiêm trọng xuất phát từ việc hiểu sai hoặc không nắm rõ TCVN/QCVN.
6. Sử dụng công nghệ hỗ trợ: Hiện nay, nhiều đơn vị đã áp dụng phần mềm quản lý nghiệm thu (BIM-based inspection, mobile checklist...) để số hóa quy trình, giảm sai sót và tăng tính minh bạch.

Cuối cùng, chúng tôi nhấn mạnh: Nghiệm thu từng phần không phải là “rào cản” làm chậm tiến độ, mà là “bảo hiểm” cho chất lượng và an toàn. Đầu tư thời gian, công sức cho quy trình này chính là cách tiết kiệm chi phí lâu dài, tránh rủi ro pháp lý và bảo vệ uy tín thương hiệu của chủ đầu tư, nhà thầu cũng như đơn vị tư vấn.

Nếu bạn đang triển khai dự án tại khu vực phía Nam và cần hỗ trợ chuyên sâu về kiểm định, nghiệm thu từng phần hoặc tư vấn tuân thủ tiêu chuẩn xây dựng, hãy liên hệ với Kiểm Định Xây Dựng Miền Nam – đơn vị có hơn 15 năm kinh nghiệm, đội ngũ kỹ sư được cấp chứng chỉ hành nghề theo quy định của Bộ Xây dựng, cam kết mang đến giải pháp kiểm định minh bạch, chính xác và hiệu quả.