Tổng Quan Về Việc Triển Khai Tiết Kiệm Trong Đấu Thầu Đầu Tư Công 2026
Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam tiếp tục phục hồi và phát triển bền vững sau những biến động của giai đoạn trước, việc quản lý hiệu quả nguồn vốn đầu tư công trở thành nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu của Chính phủ. Năm 2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng với sự chỉ đạo quyết liệt từ Văn phòng Chính phủ và Bộ Tài chính nhằm tối ưu hóa ngân sách nhà nước thông qua công tác đấu thầu. Văn bản số 5557/BTC-QLĐT ngày 05 tháng 5 năm 2026 của Bộ Tài chính đã đặt ra những yêu cầu cụ thể, bắt buộc đối với các cơ quan, đơn vị liên quan.
Mục tiêu cốt lõi không chỉ là hoàn thành tiến độ mà còn phải đảm bảo tính tiết kiệm trong đấu thầu. Điều này đòi hỏi sự thay đổi tư duy căn bản từ khâu lập dự án, thiết kế kỹ thuật đến quá trình tổ chức thi công và nghiệm thu. Đối với các kỹ sư xây dựng, chủ đầu tư và các đơn vị tư vấn, hiểu rõ và áp dụng đúng các quy định này không chỉ giúp tránh sai phạm mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh và uy tín của doanh nghiệp.
Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết, chuyên sâu về nội dung hướng dẫn thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu các dự án đầu tư công năm 2026. Chúng tôi sẽ đi sâu vào các giải pháp kỹ thuật, quản lý chi phí và cách thức triển khai thực tế để đảm bảo hiệu quả đầu tư tốt nhất, đáp ứng đúng tinh thần chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc.
Cơ Sở Pháp Lý Và Mục Tiêu Chiến Lược Của Chỉ Đạo 2026
Để hiểu rõ tại sao cần tăng cường tiết kiệm trong đấu thầu năm 2026, chúng ta cần nhìn nhận lại khung khổ pháp lý đang vận hành. Nền tảng chính của văn bản hướng dẫn này dựa trên Luật Đấu thầu sửa đổi và các Nghị định hướng dẫn thi hành, đặc biệt là Nghị định số 24/2025/NĐ-CP. Đây là văn bản quy phạm pháp luật cao nhất điều chỉnh trực tiếp đến phương thức lựa chọn nhà thầu và kiểm soát giá gói thầu.
Vai Trò Của Nghị Định 24/2025/NĐ-CP Trong Kiểm Soát Chi Phí
Nghị định 24/2025/NĐ-CP đã có những điều chỉnh quan trọng về cơ chế xác định giá gói thầu. Điểm e khoản 2 Điều 78 quy định rõ ràng về yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 5% đối với các gói thầu xây lắp. Quy định này không mang tính hình thức mà là một chỉ tiêu cứng nhắc (KPI) mà các chủ đầu tư bắt buộc phải tuân thủ. Nếu không đạt được mức giảm giá hoặc tiết kiệm này trong hồ sơ mời thầu hoặc trong kết quả trúng thầu, dự án có thể bị xem xét lại tính khả thi về tài chính.
Sự thay đổi này xuất phát từ thực tế rằng nhiều dự án đầu tư công trong những năm vừa qua thường bị đội vốn hoặc sử dụng vật tư, nhân công vượt mức dự toán ban đầu. Việc đặt ra con số 5% là một biện pháp răn đe và khuyến khích các bên tham gia tìm kiếm các giải pháp tối ưu hơn.
Chỉ Thị 12/CT-TTg Về Hiệu Lực Và Trách Nhiệm
Bên cạnh các văn bản của Bộ Tài chính, chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 cũng đóng vai trò như một kim chỉ nam. Chỉ thị này nhấn mạnh vào việc tăng cường hiệu lực, hiệu quả và trách nhiệm trong công tác đấu thầu. Nó yêu cầu người đứng đầu các bộ, ngành và địa phương phải chịu trách nhiệm cá nhân nếu để xảy ra lãng phí hoặc thất thoát trong quá trình thực hiện.
Điều này đồng nghĩa với việc tiết kiệm trong đấu thầu không còn là trách nhiệm riêng của bộ phận kế hoạch hay tài chính, mà trở thành trách nhiệm của toàn bộ hệ thống quản lý dự án. Mọi quyết định từ phê duyệt thiết kế đến ký hợp đồng đều phải được cân nhắc kỹ lưỡng về khía cạnh chi phí – lợi ích.
Hướng Dẫn Chi Tiết Về Mức Tiết Kiệm Tối Thiểu 5%
Một trong những điểm nóng nhất của văn bản 5557/BTC-QLĐT là quy định cụ thể về tỷ lệ tiết kiệm. Dưới đây là phân tích chuyên sâu về cách áp dụng con số này trong thực tế.
Áp Dụng Cho Gói Thầu Xây Lắp
Đối với các gói thầu thuộc hạng mục xây lắp công trình dân dụng, hạ tầng giao thông, thủy lợi…, yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 5% được áp dụng ngay từ khi lập hồ sơ mời thầu. Cụ thể:
- Gói thầu dự toán: Khi lập dự toán chi tiết, chủ đầu tư phải rà soát lại các đơn giá, khối lượng so với mặt bằng thị trường hiện hành. Nếu thấy có sự chênh lệch lớn, cần điều chỉnh giảm để tạo dư địa cho mức tiết kiệm 5%.
- Gói thầu trúng thầu: Giá trúng thầu phải thấp hơn giá dự toán được duyệt ít nhất 5%. Điều này thúc đẩy các nhà thầu đưa ra các đề xuất cạnh tranh hơn, không chỉ dựa vào giá rẻ mà còn dựa vào hiệu suất làm việc cao.
Việc đạt được con số này đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối. Không được phép giả mạo giá trị hoặc ép giá nhà thầu đến mức họ không thể thực hiện được chất lượng. Cân bằng giữa giá và chất lượng là bài toán khó nhưng bắt buộc phải giải quyết.
| Hạng Mục | Yêu Cầu Tiết Kiệm | Phương Thức Áp Dụng |
|---|---|---|
| Gói thầu Xây lắp (Rộng rãi) | Tối thiểu 5% | Cạnh tranh giá qua hồ sơ mời thầu |
| Chỉ định thầu (Ngoại lệ) | Thương thảo phù hợp | Chủ động thương thảo mức tiết kiệm |
| Gói thầu Mua sắm Thiết bị | Theo quy định thị trường | So sánh báo giá 3 nhà cung cấp |
Trường Hợp Chỉ Định Thầu Và Thương Thảo
Không phải mọi gói thầu đều áp dụng cơ chế đấu thầu rộng rãi. Đối với các trường hợp chỉ định thầu khác quy định tại Điều 78 Nghị định số 24/2025/NĐ-CP, quy định linh hoạt hơn. Chủ đầu tư chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với từng loại gói thầu, điều kiện thị trường và đặc thù.
Tuy nhiên, điều quan trọng là phải bảo đảm tính khả thi. Nhà thầu phải có khả năng bố trí, huy động nguồn lực (tài chính, nhân công, thiết bị, vật tư, vật liệu…) để thực hiện gói thầu đáp ứng yêu cầu về tiến độ, chất lượng. Đặc biệt tại các dự án đầu tư công quan trọng, trọng điểm, việc thương thảo cần phải có sự giám sát chặt chẽ của cơ quan chức năng để tránh tình trạng thỏa hiệp gây thất thoát.
Các Giải Pháp Kỹ Thuật Và Quản Lý Để Đạt Hiệu Quả Cao Nhất
Để thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu một cách bền vững, không chỉ dựa vào việc giảm giá thuần túy mà cần áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và quản lý. Dưới đây là các nhóm giải pháp cụ thể mà các kỹ sư xây dựng cần lưu ý.
1. Rà Suốt Công Tác Lập Dự Án Và Thiết Kế
Giai đoạn tiền đầu tư là nơi tiềm ẩn nhiều cơ hội nhất để cắt giảm chi phí mà không ảnh hưởng đến công năng sử dụng. Việc rà soát công tác lập dự án đầu tư, lập thiết kế và dự toán cần được thực hiện nghiêm túc.
- Tối ưu hóa thiết kế: Sử dụng các phần mềm mô phỏng (như BIM) để kiểm tra xung đột giữa các hệ thống (điện, nước, kết cấu) trước khi thi công. Tránh việc phá dỡ, sửa chữa phát sinh trong quá trình xây dựng.
- Cắt giảm chi phí chưa cần thiết: Rà soát tổng mức đầu tư để loại bỏ các hạng mục trang trí xa xỉ, vật liệu nhập khẩu đắt đỏ khi có thể thay thế bằng vật liệu trong nước đạt chuẩn tương đương.
- Nâng cao chất lượng lập giá gói thầu: Đơn giá cần bám sát thị trường tại thời điểm đấu thầu. Sử dụng các dữ liệu giá xây dựng cập nhật từ các tổ chức uy tín để tránh việc lập dự toán quá cao dẫn đến lãng phí.
2. Khuyến Khích Ứng Dụng Công Nghệ Và Sáng Kiến
Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc áp dụng công nghệ mới là chìa khóa để giảm chi phí nhân công và vật tư. Bộ Tài chính khuyến khích nhà thầu áp dụng các giải pháp công nghệ, sáng kiến, cải tiến để tối ưu hóa nguồn lực.
Cụ thể, các nhà thầu nên xem xét:
- Sử dụng bê tông đúc sẵn: Giảm thời gian thi công tại chỗ, giảm rác thải xây dựng và nhân công lao động phổ thông.
- Công nghệ thi công tiên tiến: Áp dụng máy móc tự động hóa, robot xây dựng trong các khu vực nguy hiểm hoặc lặp lại.
- Quản lý chuỗi cung ứng: Tối ưu hóa lộ trình vận chuyển vật liệu để giảm chi phí logistics và tồn kho.
Những sáng kiến này không chỉ giúp nhà thầu giảm giá trong quá trình thương thảo, hoàn thiện hợp đồng đối với trường hợp đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh lâu dài.
3. Tăng Cường Quản Lý Thực Hiện Hợp Đồng
Việc tiết kiệm trong đấu thầu không dừng lại khi ký hợp đồng. Quá trình thực hiện mới là giai đoạn dễ phát sinh chi phí nhất do các yếu tố bất ngờ. Tăng cường các giải pháp quản lý thực hiện hợp đồng đối với nhà thầu là bắt buộc.
Các biện pháp bao gồm:
- Rà soát, cắt giảm chi phí không cần thiết: Giám sát chặt chẽ việc sử dụng vật tư, nhiên liệu. (ngăn chặn) tình trạng lạm dụng công cụ, máy móc.
- Quản lý biến động giá: Áp dụng cơ chế chia sẻ rủi ro về giá nguyên vật liệu một cách công bằng, tránh việc nhà thầu tăng giá đơn điệu khi thị trường biến động.
- Nghiệm thu đúng quy trình: Đảm bảo khối lượng hoàn thành thực tế khớp với hồ sơ thanh toán. Hạn chế tối đa các biên bản bàn giao tạm thời không rõ ràng.
Vai Trò Của Các Bên Tham Gia Trong Quy Trình Tiết Kiệm
Để đạt được mục tiêu chung, mỗi bên liên quan trong dự án đầu tư công đều có vai trò và trách nhiệm cụ thể. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các bên là yếu tố then chốt.
Chủ Đầu Tư: Người Ra Quyết Định
Chủ đầu tư là chủ thể chịu trách nhiệm chính về hiệu quả đầu tư. Họ cần chủ động thực hiện giải pháp tiết kiệm, hiệu quả trong đấu thầu, đấu giá các dự án đầu tư công năm 2026. Điều này bao gồm việc lựa chọn tư vấn thiết kế đủ năng lực, thẩm định kỹ lưỡng hồ sơ mời thầu và giám sát chặt chẽ quá trình thực hiện.
Tư Vấn Giám Sát Và Thiết Kế: Người Bảo Vệ Chất Lượng
Dù yêu cầu tiết kiệm chi phí, nhưng chất lượng và an toàn công trình vẫn là ưu tiên hàng đầu. Đơn vị tư vấn thiết kế cần đảm bảo thiết kế khả thi, tránh thiết kế quá mức cần thiết (over-design). Tư vấn giám sát cần trung thực trong việc ghi nhận khối lượng, không để xảy ra việc thanh toán khống.
Nhà Thầu: Người Thực Thi Hiệu Quả
Nhà thầu cần minh bạch trong báo giá, không chào thầu giá ảo rồi sau đó (yêu cầu bồi thường) các chi phí phát sinh. Việc giảm giá trong quá trình thương thảo phải dựa trên năng lực thực tế của doanh nghiệp, đảm bảo khả năng huy động nguồn lực để thực hiện gói thầu đáp ứng yêu cầu về tiến độ, chất lượng.
Quản Lý Rủi Ro Khi Cắt Giảm Chi Phí
Một trong những mối lo ngại lớn nhất khi thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu là làm thế nào để đảm bảo không ảnh hưởng đến chất lượng công trình. Việc cắt giảm chi phí bừa bãi có thể dẫn đến các sự cố kỹ thuật, sạt lở, hư hỏng kết cấu, gây hậu quả khôn lường.
Rủi Ro Về An Toàn Lao Động
Khi áp dụng vật liệu giá rẻ hoặc giảm nhân công, rủi ro tai nạn lao động có thể tăng lên. Do đó, trong hồ sơ mời thầu cần quy định rõ các tiêu chuẩn an toàn tối thiểu. Không chấp nhận các đề xuất cắt giảm chi phí an toàn.
Rủi Ro Về Tiến Độ
Nhà thầu có thể chấp nhận mức giá thấp nhưng lại thiếu hụt nguồn lực để thi công nhanh chóng, dẫn đến chậm tiến độ. Chủ đầu tư cần đánh giá năng lực tài chính và nhân sự của nhà thầu trước khi phê duyệt.
Rủi Ro Pháp Lý
Việc thực hiện không đúng quy định về mức tiết kiệm 5% có thể bị coi là vi phạm pháp luật về đấu thầu. Các bộ, ngành, địa phương cần nắm vững quy định để tránh bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Báo Cáo Và Cơ Chế Phối Hợp Với Bộ Tài Chính
Theo văn bản hướng dẫn, việc báo cáo thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu cần được thực hiện nghiêm túc và kịp thời. Trường hợp gặp khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, các bộ, ngành, địa phương kịp thời trao đổi với Bộ Tài chính để hướng dẫn tháo gỡ.
Đồng thời, tham mưu đề xuất các cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định những vấn đề vượt quá thẩm quyền hiện hành. Cơ chế này giúp đảm bảo tính thống nhất trong toàn quốc và giải quyết nhanh chóng các vấn đề phát sinh thực tế.
Các báo cáo định kỳ cần bao gồm:
- Tình hình thực hiện mức tiết kiệm so với chỉ tiêu 5%.
- Các giải pháp đã áp dụng để đạt hiệu quả.
- Các vướng mắc, khó khăn gặp phải.
- Kiến nghị, đề xuất để hoàn thiện quy trình.
Ứng Dụng Thực Tế: Case Study Giả Định
Để minh họa rõ hơn về việc thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu, chúng ta hãy xem xét một ví dụ giả định về dự án đường giao thông nông thôn năm 2026.
Bối Cảnh
Dự án có tổng mức đầu tư 50 tỷ đồng. Theo quy định, cần đạt mức tiết kiệm tối thiểu 5%, tức là giá trúng thầu không được vượt quá 47.5 tỷ đồng (so với dự toán gốc).
Hành Động Cụ Thể
- Khảo sát địa chất: Thay vì khảo sát dày đặc tốn kém, chủ đầu tư thuê đơn vị có kinh nghiệm thực hiện khảo sát chọn lọc, tập trung vào các điểm yếu của nền đất, giúp giảm chi phí khảo sát xuống 20%.
- Lựa chọn vật liệu: Thay vì sử dụng đá dăm nhập khẩu, chủ đầu tư nghiên cứu và chấp nhận sử dụng đá dăm địa phương đã qua xử lý, giảm chi phí vận chuyển và giá mua khoảng 15%.
- Công nghệ thi công: Áp dụng máy lu rung tự hành để giảm thời gian đầm nén, tăng năng suất lao động, từ đó giảm chi phí nhân công quản lý và máy móc.
Kết Quả
Thông qua các giải pháp trên, giá trúng thầu của nhà thầu A là 47 tỷ đồng, đạt mức tiết kiệm hơn 6%. Chất lượng công trình vẫn đảm bảo theo tiêu chuẩn thiết kế, và tiến độ được rút ngắn 1 tháng. Đây là ví dụ điển hình cho thấy tiết kiệm trong đấu thầu có thể đạt được mà không hy sinh chất lượng.
Kết Luận
Việc thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu các dự án đầu tư công năm 2026 là một chủ trương đúng đắn và cấp thiết của Đảng và Nhà nước. Nó không chỉ giúp bảo vệ nguồn lực quốc gia mà còn góp phần nâng cao năng lực quản trị của các doanh nghiệp xây dựng. Tuy nhiên, để thành công, cần sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị, từ người ra quyết định đến người thực hiện tại công trường.
Đối với các kỹ sư xây dựng, đây là cơ hội để chứng minh năng lực chuyên môn, sáng tạo ra các giải pháp kỹ thuật mới, tối ưu hóa quy trình. Hãy tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật, đặc biệt là Nghị định 24/2025/NĐ-CP và Chỉ thị 12/CT-TTg. Chỉ khi làm đúng luật, đúng quy trình, chúng ta mới có thể khẳng định uy tín và phát triển bền vững trong lĩnh vực xây dựng Việt Nam.
Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn đọc cái nhìn toàn diện và sâu sắc về chủ đề quan trọng này. Mọi thắc mắc liên quan đến quy trình, hãy tham khảo thêm các văn bản chính thức của Bộ Tài chính hoặc trao đổi với các chuyên gia pháp lý và kỹ thuật uy tín.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
1. Mức tiết kiệm 5% có bắt buộc áp dụng cho tất cả các gói thầu không?
Trả lời: Theo quy định tại Nghị định 24/2025/NĐ-CP, mức tiết kiệm tối thiểu 5% bắt buộc áp dụng đối với các gói thầu xây lắp trong đấu thầu rộng rãi. Đối với các trường hợp chỉ định thầu hoặc đấu thầu hạn chế, chủ đầu tư sẽ thương thảo mức tiết kiệm phù hợp tùy theo đặc thù dự án và điều kiện thị trường, nhưng vẫn phải đảm bảo tính hợp lý và khả thi.
2. Nếu nhà thầu không thể giảm giá 5% thì phải làm sao?
Trả lời: Nếu nhà thầu không thể giảm giá 5% so với dự toán mà vẫn đảm bảo chất lượng và tiến độ, chủ đầu tư cần xem xét lại tính chính xác của dự toán ban đầu. Có thể dự toán ban đầu bị ước tính quá cao. Trong trường hợp này, cần có biên bản họp hội đồng thẩm định để điều chỉnh dự toán hoặc tìm kiếm các giải pháp kỹ thuật khác để giảm chi phí mà không làm giảm chất lượng.
3. Việc cắt giảm chi phí có ảnh hưởng đến chất lượng công trình không?
Trả lời: Việc tiết kiệm trong đấu thầu không đồng nghĩa với việc cắt giảm chất lượng. Mục tiêu là loại bỏ các chi phí không cần thiết, lãng phí hoặc tăng giá vô lý. Chất lượng công trình phải luôn tuân thủ đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia được duyệt trong thiết kế. Mọi sự thay đổi vật liệu hay phương pháp thi công đều phải được sự đồng ý của đơn vị tư vấn thiết kế và cơ quan quản lý nhà nước.
4. Ai là người chịu trách nhiệm chính nếu vi phạm quy định tiết kiệm?
Trả lời: Người đứng đầu cơ quan, đơn vị chủ đầu tư và lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương là người chịu trách nhiệm chính. Ngoài ra, các thành viên Hội đồng lựa chọn nhà thầu cũng phải chịu trách nhiệm về tính khách quan, minh bạch trong quá trình đấu thầu. Vi phạm có thể dẫn đến các hình thức xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ.
5. Làm thế nào để báo cáo tiến độ thực hiện tiết kiệm?
Trả lời: Các bộ, ngành, địa phương cần xây dựng báo cáo định kỳ gửi về Bộ Tài chính theo mẫu quy định. Báo cáo cần nêu rõ các gói thầu đã thực hiện, tỷ lệ tiết kiệm thực tế, các biện pháp đã áp dụng và kết quả đạt được. Trường hợp gặp khó khăn, cần báo cáo ngay để được hướng dẫn tháo gỡ kịp thời.
