Giới thiệu
Công tác phòng cháy, chữa cháy (PCCC) đóng vai trò sống còn trong việc đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản cho các công trình xây dựng. Với sự ra đời của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 và các văn bản hướng dẫn thi hành, quy trình nghiệm thu PCCC đã có nhiều thay đổi quan trọng. Bài viết này – được phát triển dựa trên văn bản hướng dẫn chính thức của Bộ Xây dựng – sẽ cung cấp cho các kỹ sư, nhà quản lý dự án và cán bộ chuyên môn một tài liệu tham khảo toàn diện, chi tiết về trình tự, thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy của cơ quan chuyên môn về xây dựng.
Căn cứ pháp lý hiện hành
Việc kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC được thực hiện dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đồng bộ, bao gồm:
- Luật số 55/2024/QH15 ngày 29/11/2024 của Quốc hội về Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (gọi tắt là Luật số 55/2024/QH15).
- Nghị định số 105/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
- Quyết định số 235/QĐ-TTg ngày 25/01/2025 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
- Nghị định số 06/2021/NĐ-CP ngày 26/01/2021 của Chính phủ về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình xây dựng (đã được sửa đổi, bổ sung).
- Nghị định số 35/2023/NĐ-CP ngày 20/6/2023 sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng.
- Nghị định số 175/2024/NĐ-CP ngày 30/12/2024 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xây dựng về quản lý hoạt động xây dựng.
- Nghị định số 140/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng.
- Nghị định số 144/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng.
Đây chính là những văn bản nền tảng để cơ quan chuyên môn về xây dựng thực hiện nhiệm vụ kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC tại các công trình xây dựng.
Thẩm quyền kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC
Theo điểm a khoản 5 Điều 18 Luật số 55/2024/QH15, thẩm quyền kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC thuộc về cơ quan chuyên môn về xây dựng. Cụ thể, đó là các cơ quan được quy định tại khoản 2 và khoản 2a Điều 24 Nghị định số 06/2021/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung tại điểm a khoản 6 Điều 11 Nghị định số 35/2023/NĐ-CP, điểm a khoản 1 Điều 123 Nghị định số 175/2024/NĐ-CP và khoản 1 Điều 13 Nghị định số 144/2025/NĐ-CP), bao gồm:
- Sở Xây dựng các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
- Cơ quan chuyên môn về xây dựng cấp huyện (Ban Quản lý dự án hoặc Phòng Kinh tế hạ tầng) được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phân cấp theo quy định tại khoản 1 Điều 8 Nghị định số 140/2025/NĐ-CP.
- Các cơ quan khác được phân cấp theo quy định.
Như vậy, khi công trình đủ điều kiện nghiệm thu, chủ đầu tư cần xác định đúng cơ quan có thẩm quyền để nộp hồ sơ và phối hợp kiểm tra. Việc xác định sai thẩm quyền có thể dẫn đến chậm tiến độ và phát sinh chi phí.
Đối tượng công trình phải kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC
Không phải mọi công trình xây dựng đều thuộc diện phải kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC. Theo hướng dẫn, đối tượng áp dụng là công trình đồng thời đáp ứng hai điều kiện:
- Điều kiện 1: Thuộc danh mục phải thẩm định thiết kế về PCCC theo Phụ lục III Nghị định số 105/2025/NĐ-CP (ví dụ: nhà cao tầng, trung tâm thương mại, bệnh viện, trường học quy mô lớn, nhà máy sản xuất có nguy hiểm cháy nổ…).
- Điều kiện 2: Thuộc đối tượng phải kiểm tra công tác nghiệm thu theo khoản 1 Điều 24 Nghị định số 06/2021/NĐ-CP – tức là công trình có ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng theo Phụ lục III Nghị định số 144/2025/NĐ-CP.
Nếu công trình chỉ thỏa mãn một trong hai điều kiện, trách nhiệm nghiệm thu về PCCC sẽ do các cơ quan cảnh sát PCCC hoặc tổ chức tư vấn giám sát đảm nhận theo quy định riêng. Do đó, các kỹ sư cần rà soát kỹ danh mục công trình để xác định nghĩa vụ pháp lý chính xác.
Bảng tổng hợp các loại công trình phải kiểm tra nghiệm thu PCCC tiêu biểu
| Loại công trình | Quy mô / đặc điểm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nhà chung cư, nhà ở tập thể | Từ 5 tầng trở lên hoặc tổng diện tích sàn > 1.000 m² | Phải thẩm định thiết kế PCCC và kiểm tra nghiệm thu |
| Trung tâm thương mại, siêu thị | Diện tích sàn > 3.000 m² hoặc có tầng hầm | Được xếp vào nhóm nguy hiểm cháy đặc biệt |
| Bệnh viện, trường học | Từ 3 tầng trở lên hoặc sức chứa > 500 người | Yêu cầu cao về thoát nạn và chống cháy lan |
| Nhà máy, kho chứa hóa chất | Có diện tích > 1.000 m² hoặc chứa chất nguy hiểm cháy nổ | Phụ thuộc vào tính chất vật liệu sản xuất |
| Công trình giao thông (nhà ga) | Sức chứa > 200 lượt khách/giờ | Phải có lối thoát hiểm riêng biệt |
Nội dung kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC
Theo điểm a khoản 5 Điều 18 Luật số 55/2024/QH15, nội dung kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC của cơ quan chuyên môn về xây dựng bao gồm các yếu tố chính sau đây.
2.1. Khoảng cách phòng cháy, chữa cháy
Cơ quan chuyên môn sẽ kiểm tra:
- Khoảng cách phòng cháy giữa các công trình, hạng mục công trình trong cùng lô đất.
- Khoảng cách từ công trình đến công trình tiếp giáp hoặc ranh giới khu đất.
- Khoảng cách từ công trình đến các đối tượng tiếp giáp theo quy định của pháp luật chuyên ngành (ví dụ: nhà dân lân cận, trạm biến áp, kho xăng dầu…).
Các khoảng cách này phải tuân thủ QCVN 06:2022/BXD về An toàn cháy cho nhà và công trình, đồng thời đảm bảo không bị thu hẹp do các hạng mục xây dựng bổ sung hoặc vật liệu dễ cháy tồn trữ.
2.2. Đường bộ, bãi đỗ, khoảng trống phục vụ hoạt động PCCC và cứu nạn, cứu hộ
Nội dung kiểm tra bao gồm:
- Đường bộ: Chiều rộng, độ dốc, bán kính quay vòng, khả năng chịu tải của mặt đường để xe chữa cháy có thể tiếp cận được mọi điểm của công trình.
- Bãi đỗ: Bố trí bãi đỗ cho xe chữa cháy, đảm bảo khoảng cách tối thiểu đến lối vào tòa nhà và thời gian triển khai lực lượng chữa cháy.
- Khoảng trống phục vụ hoạt động cứu nạn, cứu hộ: Các không gian mở, sân thượng có đủ diện tích để lực lượng chức năng tổ chức cứu hộ bằng thang, máy bay hoặc thiết bị chuyên dụng.
Nếu công trình nằm trong khu vực nội đô chật hẹp, yêu cầu này càng trở nên khắt khe hơn. Chủ đầu tư cần có giải pháp bố trí hợp lý ngay từ khâu thiết kế.
2.3. Các nội dung khác theo yêu cầu pháp luật chuyên ngành
Điểm a khoản 5 Điều 18 Luật số 55/2024/QH15 cũng giao cho Bộ Xây dựng hướng dẫn thêm các nội dung kiểm tra khác. Trong văn bản hướng dẫn hiện tại, ngoài khoảng cách và đường bộ, cơ quan kiểm tra có thể yêu cầu đánh giá các yếu tố như:
- Hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động.
- Hệ thống thoát nạn (cầu thang bộ, hành lang an toàn, cửa chống cháy).
- Hệ thống chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn.
- Hệ thống cấp nước chữa cháy trong và ngoài nhà.
Tuy nhiên, văn bản gốc của Bộ Xây dựng chưa liệt kê cụ thể các hệ thống kỹ thuật này trong phần nội dung kiểm tra. Vì vậy, các kỹ sư cần tham khảo thêm quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và các thông tư hướng dẫn của Bộ Công an để đảm bảo công trình đáp ứng đầy đủ yêu cầu.
Quy trình kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC
Việc kiểm tra được thực hiện sau khi chủ đầu tư đã hoàn thành thi công các hạng mục liên quan đến PCCC và tự tổ chức nghiệm thu nội bộ. Quy trình cơ bản gồm các bước:
- Bước 1 – Chuẩn bị hồ sơ: Chủ đầu tư lập hồ sơ trình cơ quan chuyên môn về xây dựng theo thẩm quyền. Hồ sơ bao gồm: văn bản đề nghị kiểm tra, bản vẽ hoàn công, các biên bản nghiệm thu của nhà thầu, kết quả kiểm định hệ thống PCCC (nếu có), giấy chứng nhận thẩm duyệt thiết kế PCCC…
- Bước 2 – Cơ quan chuyên môn thụ lý hồ sơ: Trong vòng 5-7 ngày làm việc, cơ quan sẽ xem xét tính đầy đủ và hợp lệ của hồ sơ. Nếu thiếu, sẽ có yêu cầu bổ sung.
- Bước 3 – Tổ chức kiểm tra hiện trường: Đoàn kiểm tra do cơ quan chuyên môn thành lập tiến hành khảo sát thực tế, đo đạc khoảng cách PCCC, kiểm tra đường bộ, bãi đỗ, khoảng trống. Các hệ thống kỹ thuật cũng được vận hành thử nghiệm nếu nằm trong phạm vi kiểm tra.
- Bước 4 – Lập biên bản kiểm tra: Kết thúc kiểm tra, đoàn lập biên bản ghi nhận kết quả. Nếu đạt yêu cầu, biên bản là cơ sở để chủ đầu tư hoàn thiện thủ tục nghiệm thu tổng thể công trình. Nếu không đạt, yêu cầu khắc phục và kiểm tra lại.
- Bước 5 – Cấp văn bản xác nhận: Sau khi khắc phục và kiểm tra lại đạt yêu cầu, cơ quan chuyên môn cấp văn bản xác nhận đã kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC.
Thời gian thực hiện toàn bộ quy trình thông thường từ 15-30 ngày tùy theo quy mô và mức độ phức tạp của công trình.
Hồ sơ cần chuẩn bị cho việc kiểm tra nghiệm thu PCCC
Để quá trình kiểm tra diễn ra thuận lợi, chủ đầu tư cần chuẩn bị đầy đủ các tài liệu sau:
- Văn bản đề nghị kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC (theo mẫu do cơ quan chuyên môn quy định).
- Bản sao có chứng thực hoặc bản chụp kèm bản gốc để đối chiếu: Giấy phép xây dựng, quyết định phê duyệt dự án.
- Hồ sơ thiết kế đã được thẩm duyệt về PCCC (bản vẽ mặt bằng, mặt cắt, hệ thống kỹ thuật).
- Biên bản nghiệm thu hạng mục PCCC do chủ đầu tư và nhà thầu lập, có xác nhận của đơn vị giám sát.
- Kết quả kiểm định, hiệu chỉnh các hệ thống báo cháy, chữa cháy, chiếu sáng sự cố (nếu có).
- Bản vẽ hoàn công thể hiện đúng thực tế thi công.
- Chứng chỉ, lý lịch thiết bị PCCC đã lắp đặt.
- Các tài liệu liên quan khác (nếu cơ quan yêu cầu).
Thiếu bất kỳ giấy tờ nào trong danh sách trên đều có thể khiến hồ sơ bị từ chối hoặc yêu cầu bổ sung, làm chậm tiến độ bàn giao công trình.
Bảng tổng hợp các văn bản pháp luật liên quan đến nghiệm thu PCCC
| STT | Tên văn bản | Nội dung chính |
|---|---|---|
| 1 | Luật số 55/2024/QH15 | Quy định toàn diện về PCCC và cứu nạn, cứu hộ; giao Bộ Xây dựng hướng dẫn kiểm tra nghiệm thu. |
| 2 | Nghị định 105/2025/NĐ-CP | Chi tiết thi hành Luật 55; có Phụ lục III danh mục công trình phải thẩm định thiết kế PCCC. |
| 3 | Nghị định 06/2021/NĐ-CP | Quản lý chất lượng công trình; quy định công trình phải kiểm tra nghiệm thu (có ảnh hưởng lớn đến cộng đồng). |
| 4 | Nghị định 35/2023/NĐ-CP | Sửa đổi, bổ sung một số điều về quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng. |
| 5 | Nghị định 175/2024/NĐ-CP | Chi tiết thi hành Luật Xây dựng; điều chỉnh thẩm quyền kiểm tra nghiệm thu. |
| 6 | Nghị định 140/2025/NĐ-CP | Phân định thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp huyện. |
| 7 | Nghị định 144/2025/NĐ-CP | Phân cấp trong lĩnh vực quản lý xây dựng; xác định công trình ảnh hưởng lớn đến cộng đồng. |
Những lưu ý thực tế khi kiểm tra nghiệm thu PCCC
Qua nhiều năm tư vấn và giám sát, các kỹ sư xây dựng thường gặp phải một số vướng mắc sau đây khi thực hiện nghiệm thu PCCC:
- Thiếu hồ sơ hoàn công: Nhiều chủ đầu tư chỉ có bản vẽ thiết kế ban đầu mà không cập nhật bản vẽ hoàn công theo thực tế thi công. Điều này dẫn đến việc đo đạc khoảng cách PCCC sai lệch và bị từ chối.
- Không có biên bản nghiệm thu nội bộ: Luật yêu cầu chủ đầu tư phải tự tổ chức nghiệm thu nội bộ trước khi mời cơ quan chuyên môn kiểm tra. Nếu thiếu bước này, hồ sơ sẽ không hợp lệ.
- Sai sót về khoảng cách PCCC: Một số công trình khi xây dựng đã lấn chiếm hành lang an toàn phòng cháy, hoặc bố trí thêm các ki ốt tạm gần lối thoát nạn. Cần kiểm tra kỹ các quy định về khoảng cách tối thiểu.
- Đường bộ không đảm bảo tải trọng: Xe chữa cháy thường có tải trọng lớn (10-20 tấn). Nếu mặt đường, hầm gửi xe không chịu được tải trọng đó, xe không thể tiếp cận công trình.
- Thiếu bãi đỗ xe chữa cháy: Nhiều khu đô thị không bố trí đủ diện tích cho xe chữa cháy quay đầu hoặc đỗ gần lối vào.
Để tránh những rủi ro trên, chủ đầu tư nên mời đơn vị tư vấn có kinh nghiệm rà soát hồ sơ và thực hiện tự kiểm tra trước khi nộp hồ sơ chính thức.
Trách nhiệm của các bên liên quan
- Chủ đầu tư: Chịu trách nhiệm tổ chức thi công đúng thiết kế đã thẩm duyệt, lập hồ sơ nghiệm thu, bố trí kinh phí và nhân lực để khắc phục các tồn tại.
- Nhà thầu thi công: Lắp đặt hệ thống PCCC theo đúng bản vẽ, cung cấp chứng chỉ thiết bị, phối hợp chạy thử nghiệm và sửa chữa sai sót.
- Đơn vị tư vấn giám sát: Giám sát chất lượng thi công, xác nhận biên bản nghiệm thu, đảm bảo các hạng mục PCCC hoạt động ổn định.
- Cơ quan chuyên môn về xây dựng: Tiếp nhận hồ sơ, tổ chức kiểm tra hiện trường, lập biên bản và cấp văn bản xác nhận (hoặc yêu cầu khắc phục). Thời gian giải quyết tối đa theo quy định 30 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Nghiệm thu PCCC là gì, khác gì với thẩm duyệt thiết kế PCCC?
Nghiệm thu PCCC là quá trình kiểm tra thực tế công trình sau khi thi công để xác nhận các hạng mục phòng cháy, chữa cháy đã được lắp đặt đúng thiết kế và hoạt động hiệu quả. Thẩm duyệt thiết kế PCCC là bước phê duyệt trước khi thi công. Cả hai đều bắt buộc đối với công trình thuộc diện quản lý đặc biệt.
2. Công trình nào không phải kiểm tra nghiệm thu PCCC của cơ quan chuyên môn về xây dựng?
Các công trình không thuộc danh mục phải thẩm định thiết kế PCCC (Phụ lục III Nghị định 105/2025) hoặc không thuộc đối tượng công trình ảnh hưởng lớn đến cộng đồng (Phụ lục III Nghị định 144/2025) sẽ do chủ đầu tư tự tổ chức nghiệm thu hoặc do cơ quan công an kiểm tra theo quy định riêng.
3. Thời gian kiểm tra nghiệm thu PCCC kéo dài bao lâu?
Thông thường, từ khi nộp hồ sơ đầy đủ đến khi có văn bản xác nhận kết quả kiểm tra mất khoảng 15-30 ngày, tùy vào quy mô và mức độ phức tạp của công trình. Nếu phải khắc phục, thời gian có thể kéo dài thêm.
4. Hồ sơ kiểm tra nghiệm thu PCCC gồm những gì quan trọng nhất?
Các tài liệu quan trọng nhất: Bản vẽ hoàn công, biên bản nghiệm thu nội bộ, kết quả kiểm định hệ thống báo cháy/chữa cháy và chứng chỉ thiết bị. Thiếu một trong những giấy tờ này, hồ sơ thường bị trả lại.
5. Nếu công trình không đạt nghiệm thu PCCC thì xử lý thế nào?
Cơ quan chuyên môn lập biên bản yêu cầu chủ đầu tư khắc phục các tồn tại trong thời hạn 15-30 ngày. Sau khi khắc phục, chủ đầu tư phải báo cáo và mời kiểm tra lại. Nếu vẫn không đạt, công trình sẽ không được phép đưa vào sử dụng và có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định.
Kết luận
Việc kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC của cơ quan chuyên môn về xây dựng là bước bắt buộc và quan trọng đối với nhiều công trình xây dựng tại Việt Nam. Hiểu rõ quy định về thẩm quyền, đối tượng, nội dung kiểm tra, hồ sơ và quy trình sẽ giúp các kỹ sư, nhà quản lý dự án chủ động hơn trong việc triển khai, tránh các rủi ro pháp lý và đảm bảo tiến độ bàn giao công trình.
Hãy luôn cập nhật các văn bản pháp luật mới nhất, đặc biệt là các nghị định và thông tư hướng dẫn do Bộ Xây dựng ban hành, để công tác nghiệm thu PCCC được thực hiện đúng quy chuẩn và an toàn tuyệt đối.
Bài viết được tổng hợp và phát triển từ văn bản hướng dẫn của Bộ Xây dựng (Công văn số 6057/BXD-GĐ ngày 30/6/2025). Các kỹ sư có thể tham khảo toàn văn các văn bản pháp luật liên quan để có cái nhìn chi tiết hơn.
